Werkgroep Roofvogels Zeeland

Sinds 1995 worden in Zeeland resultaten van broedende (nesten) en territoriumhoudende roofvogels (broedparen) verzameld. De meeste waarnemers houden hun waarnemingen bij op een nestkaart. Na afloop van het seizoen worden de kaarten gecontroleerd op volledigheid en wordt zo nodig bij de waarnemers navraag gedaan. De gegevens worden opgeslagen in een databestand waarbij ze worden getoetst aan vaste criteria. Deze zijn gebaseerd op de ‘Handleiding Veldonderzoek Roofvogels’ (Bijlsma 1997).

In Zeeland wordt nestkaart.nl gebruikt. Het invullen daarvan gebeurt meestal op een smartphone in het veld. Ringgevens en biometrie worden door ringers voor de zekerheid bijgehouden in een notitieboekje en later overgebracht naar nestkaart.nl. Uploaden van de ringgegevens naar het Vogeltrekstation en de nestkaarten naar Sovon is een fluitje van een cent.

Bij een nest gaat het om een zeker broedgeval en bij een territorium om een broedpaar dat gedurende enige tijd in geschikt broedgebied aanwezig was. Er is ook nog een derde categorie, namelijk die van overzomeraar. Ook daaraan wordt in dit verslag aandacht besteed. Bij de Bruine Kiekendief worden nestbouw, landingen met prooi op het (niet zichtbare) nest en pas uitgevlogen jongen met binding aan een bepaald gebied als nestvondst aangemerkt.

Het broedsucces wordt berekend met behulp van de broedselgrootte per geslaagd nest. Er worden alleen resultaten gebruikt van nesten waar daadwerkelijk in werd gekeken of van nesten waarbij het aantal jongen werd bepaald door langdurige en/of herhaalde observatie.

In dit verslag worden jongen als uitgevlogen beschouwd als ze bij de laatste controle twee derde van de nesttijd erop hebben zitten en bovendien op dat moment in goede conditie zijn (code N6 op nestkaart)[1], bij de laatste controle op het punt van uitvliegen staan (code N7 op nestkaart), nabij het nest zijn gezien (code N9, N10 of N11 op de nestkaart), of als door nacontrole wordt vastgesteld dat het nest leeg is en er geen resten van dode jongen aanwezig zijn (code C1, C2 en C3 op nestkaart).

De start van de eileg wordt meestal bepaald door meting van de vleugellengte van het oudste jong. Met behulp van groeicurven kan daaruit de leeftijd worden berekend (Bijlsma 1997)[2]. In sommige gevallen wordt de startdatum rechtstreeks bepaald door een bezoek tijdens de eileg in combinatie met een bezoek op het moment dat het legsel compleet is.

Voor wat betreft prooien wordt onderscheid gemaakt tussen braakballen, plukresten (deze categorie is inclusief niet of niet in zijn geheel opgegeten prooien) en zichtwaarnemingen. Webcam-waarnemingen worden weliswaar apart gemarkeerd maar in dit verslag behandeld als plukresten. Hoewel (bijna) alle roofvogelsoorten braakballen produceren, worden alleen bij soorten die (kleine) zoogdieren eten - in Zeeland gaat het om Bruine Kiekendief, Buizerd en Torenvalk - braakballen verzameld. De resten in de braakballen worden bij een maximale vergroting van tienmaal onderzocht. Bij de overige soorten worden braakballen alleen maar gecontroleerd op de aanwezigheid van vogelringen. Roofvogels hebben namelijk nogal eens de gewoonte de poten van vogels inclusief een eventuele ring op te eten, waardoor deze in de braakbal terechtkomt.

Let op. De op en bij nesten verzamelde prooien en prooiresten geven geen volledig beeld van het voedsel van roofvogels omdat:

  • Niet alle prooien transporteerbaar zijn (zware prooien en eieren);
  • Resten van (weke) prooien niet worden teruggevonden, bijvoorbeeld pullen van vogels, regenwormen, amfibieën en bepaalde soorten insecten;
  • Braakballen (vaak) worden toegewezen aan de belangrijkste erin voorkomende prooiresten en de resten van een dier in meerdere braakballen terecht kunnen komen;
  • Waarnemers soms alleen de gemakkelijk op naam te brengen prooien hebben genoteerd.

[1] Niet ideaal, maar het wordt gedaan omdat er nogal wat jongen op die leeftijd worden geringd en daarna een nacontrole nogal eens achterweg blijft. Het is beter dat wel te doen; zo’n controle kan vanop afstand op het moment dat er grote jongen op het nest zitten (nestkaartcode N7). Omdat je van zulke nesten het aantal jongen weet en hun leeftijd kent, is zo’n bezoek heel precies te plannen. Een controle na het uitvliegen van de met behulp van een camera of een klimmer kan natuurlijk ook. Dat is ook de oplossing als je na een ‘controle op afstand’ geen duidelijkheid hebt.

[2] Zelf bereken ik die met een door Willem van Manen gemaakt Excel-bestand. Slechtvalk, Steenuil en Kerkuil heb ik daaraan toegevoegd. Dat geldt ook voor ‘ideale’ datums voor de nacontrole. Daarbij wordt onder-scheid gemaakt tussen “jongen nog op nest” en ”jongen uitgevlogen”.

Tonny de Caluwé noteert ringgegevens en biometrie. Axel 20 juni 2024. Foto HC Tonny de Caluwé noteert ringgegevens en biometrie. Axel 20 juni 2024. Foto HC